Przyczyny, uwarunkowania i następstwa nieprzestrzegania zaleceń terapeutycznych w warunkach podstawowej opieki zdrowotnej. Omówienie cyklu publikacji naukowych
The causes, conditions and consequences of patient noncompliance in primary care settings. Overview of the series of publications
Przemysław Kardas
Zakład Medycyny Rodzinnej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi
Abstract: Introduction. Ambulatory patients often lack in their adherence to medication. Objectives. The objectives of this series of publications was determining the causes, conditions and consequences of patient noncompliance in primary care settings, as well as formulating the guidance for better adherence in such circumstances. Methods. Four studies had been designed in a form of randomized clinical trials. Patients with, respectively, type 2 diabetes, stabile angina pectoris or bacterial exacerbation of chronic bronchitis were provided with drug in either once-daily, or twice-daily formulation for 8–16 weeks. Patient adherence was measured with electronic monitoring. Moreover, in one trial adherence to medication was assessed with pill count. A questionnaire based survey method was used in the international study of patient adherence to antibiotic therapy, and a study of antibiotic leftovers’ use, as well as the study of reasons for patients aged 65+ hospitalizations in the departments of internal medicine. A study of antibiotic suspensions’ palatability was conducted among healthy volunteers. Results. As many as 101– 414 individuals took part in the trials; whereas there was 452 participants in the study of elderly people hospitalizations, and 4515 in the international survey of patient adherence to antibiotics. Results univocally confirmed that a large percentage of ambulatory patients fail to comply with the treatment, both in case of acute and chronic conditions. This problem stands for often cause of hospitalizations of elderly. Once-daily drugs assure better compliance than the more often administered drugs. Paediatric formulations of antibiotics differ in their palatability, which may have an important impact on patient adherence. Conclusion. Studies performed managed to determine selected causes, conditions and consequences of patient noncompliance in primary care settings. They proved that treatment simplification is an intervention that leads to better medication adherence in such circumstances. These results are of high applicability, they also have high didactic potential, and set firm starting point for further research in this area.
Streszczenie: Wprowadzenie. Pacjenci leczący się ambulatoryjnie wykazują niski stopień przestrzegania zaleceń terapeutycznych. Cele. Celami badawczymi omawianego cyklu prac było określenie przyczyn, uwarunkowań i następstw nieprzestrzegania zaleceń terapeutycznych w warunkach podstawowej opieki zdrowotnej, oraz sformułowanie zaleceń, które będą mogły przyczynić się do lepszego przestrzegania zaleceń terapii w tych warunkach. Metody. Cztery badania przeprowadzono w formie randomizowanych badań klinicznych, w których pacjentom odpowiednio z cukrzycą typu 2, stabilną chorobą wieńcową, bakteryjnym zaostrzeniem przewlekłego zapalenia oskrzeli na okres 8–16 tygodni podawano badany lek w formie umożliwiającej dawkowanie 1 lub 2 razy na dobę. Przestrzeganie zaleceń terapeutycznych oceniono z wykorzystaniem elektronicznych urządzeń monitorujących. W jednym badaniu oceniono przestrzeganie zaleceń terapeutycznych podczas leczenia infekcji dróg oddechowych antybiotykiem za pomocą liczenia wykorzystanych dawek. Metodę ankiety kwestionariuszowej wykorzystano w międzynarodowym badaniu oceniającym stosowanie się pacjentów do zaleceń antybiotykoterapii oraz wykorzystanie przez nich antybiotyków pozostałych po poprzedniej kuracji, a także w prowadzonym wśród hospitalizowanych w oddziałach chorób wewnętrznych osób w wieku 65 lub więcej lat. Badanie parametrów organoleptycznych antybiotyków w formie zawiesin pediatrycznych przeprowadzono wśród zdrowych ochotników. Wyniki. W badaniach klinicznych wzięły udział grupy pacjentów o liczebności 101–414 osób, w badaniu dotyczącym przyczyn hospitalizacji uwzględniono 452 osoby, a w międzynarodowym badaniu oceniającym stosowanie się pacjentów do zaleceń antybiotykoterapii – 4515 osób. Uzyskane wyniki jednoznacznie potwierdzały, że znaczny odsetek pacjentów leczonych ambulatoryjnie nie przestrzega zaleceń terapeutycznych, tak w przypadku schorzeń ostrych, jak i przewlekłych. Zjawisko to jest częstą przyczyną hospitalizacji osób starszych. Stosowanie leków o dawkowaniu 1 raz na dobę wiedzie do lepszego przestrzegania zaleceń, w porównaniu z lekami o częstszym dawkowaniu. Antybiotyki w formie zawiesin pediatrycznych znacznie różnią się parametrami organoleptycznymi, co może wpływać na przestrzeganie zaleceń terapeutycznych. Wnioski. Przeprowadzone badania pozwoliły na określenie wybranych przyczyn, uwarunkowań i następstw nieprzestrzegania zaleceń terapeutycznych w warunkach podstawowej opieki zdrowotnej. Jak wykazano, uproszczenie terapii jest interwencją, która może przyczynić się do znacznie bardziej systematycznego leczenia się pacjentów w tych warunkach. Uzyskane wyniki mają duży potencjał aplikacyjny oraz dydaktyczny, mogą stanowić również dobry punkt wyjścia do dalszych badań naukowych w tej dziedzinie.
(Probl Med Rodz 2017;1(52):31–36)
Keywords: patient compliance, medication adherence, primary health care, chronic conditions, acute conditions,pharmacotherapy
Słowa kluczowe: przestrzeganie zaleceń terapeutycznych, podstawowa opieka zdrowotna, choroby ostre, schorzenia przewlekłe, farmakoterapia