Ocena wybranych czynników ryzyka sercowonaczyniowego w ogólnopolskiej 5-letniej prospektywnej obserwacji kohorty pacjentów POZ. Omówienie na podstawie monografii własnej
Evaluation of selected risk factors for cardiovascular disease in a nationwide 5-year prospective study in a cohort of primary care patients in Poland. Discussion based on own monograph
Jacek Joźwiak
Instytut Nauk o Zdrowiu i Żywieniu, Wydział Zarządzania, Politechnika Częstochowska
Abstract: Introduction. Evaluation of selected risk factors for cardiovascular disease in a nationwide 5-year prospective study in a cohort of primary care patients in Poland. Discussion based on own monograph. Aim. The strategic objective of the LIPIDOGRAM 5 YEARS study was the nationwide assessment of the prevalence of selected risk factors for cardiovascular diseases among patients actively using the medical services provided by primary care physicians on the basis of contracts with the National Health Fund. Methods. The prospective study was carried out in 3 stages (years: 2004, 2006 and 2010) and involved a random sample of ±10% of the patients participating in LIPIDOGRAM2004 (n = 17,065). They were tested during LIPIDOGRAM2004 and agreed in writing to participate in the 5-year follow-up. As in 2004, body measurements, lipid blood tests were conducted and the relevant questionnaires were completed in this special group in the subsequent stages in 2006 and in 2010 up (n = 1,842). All the patients were tested three times for lipids profile (TC, LDL, HDL, TG). Standard laboratory ranges were based on the guidelines of the NCEP-ATP III Report. The laboratory tests were performed in one central laboratory in Poland. Summary of results and conclusions. The study was completed by 1,190 participants (675 primary care physicians), representing 65% of the 1,842 patients originally enrolled for the LIPIDOGRAM2004 study. 62.4% were women and 37.6% were men. The average age: 53.1 years. The results of the LIPIDOGRAM 5 YEARS study demonstrate that men seek the advice of primary care physicians less frequently than women, so that the actual prevalence of the risk factors for cardiovascular diseases among men may be higher than estimated. The analysis of the study results proves that the incidence of overweight and obesity (abdominal obesity) in the adult population of Poland is growing despite the information campaigns about body weight disorders and the implementation of the relevant prevention programs. The increase of arterial hypertension (AH), diabetes mellitus (DM) and coronary artery disease (CAD) morbidity is associated with longer average life expectancy, better medical care and broader access to diagnostic tests. However, another important factor of the growing prevalence of these diseases may be the increase of the percentage of persons with abnormal body weight. Despite the examinations of blood lipids repeated at regular intervals, the implemented educational intervention and the increase of the prescription of hypolipemic drugs (statines), nearly 50% of active primary health care patients with total cholesterol values above the normal range and over 30% of persons with LDL-cholesterol and triglycerides values above the normal range failed to reduce these lipid blood parameters, which suggests that the treatment of dyslipidemia in Poland must be intensified. Apart from the conventional correlation between the increase in the prevalence of metabolic syndrome (MS) and the growing age of the study participants, another reason for the rise in the number of patients diagnosed with MS is the more and more frequent abdominal obesity and the resulting higher risk of AH and DM type 2.
Streszczenie: Wprowadzenie. Ocena wybranych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego w ogólnopolskiej 5-letniej prospektywnej obserwacji kohorty pacjentów POZ. Omówienie na podstawie monografii własnej. Cel. Celem strategicznym badania LIPIDOGRAM 5 LAT była ogólnopolska, 5-letnia ocena rozpowszechnienia wybranych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego wśród pacjentów aktywnie korzystających z opieki lekarzy POZ, w ramach wykonywanych przez nich świadczeń medycznych, zakontraktowanych z płatnikiem publicznym. Metody. Badanie przeprowadzone zostało w 3 etapach (w latach: 2004, 2006 i 2010) i dotyczyło losowo wybranych pacjentów, uczestników badania LIPIDOGRAM2004 pisemną zgodę na uczestnictwo w 5-letniej obserwacji, wylosowano ok. dziesięcioprocentową grupę specjalną (n = 1842). Następnie w kolejnych etapach, tj. w 2006 roku oraz w 2010 roku, w grupie tej, podobnie jak w 2004 roku, przeprowadzono badania antropometryczne, badania krwi oraz wypełniono ankiety badawcze. U wszystkich pacjentów trzykrotnie oceniono profil lipidowy (TC, LDL, HDL, TG). Normy laboratoryjne oparto o wytyczne raportu NCEP-ATP III. Badania laboratoryjne wykonano w jednym ogólnopolskim laboratorium centralnym. Podsumowanie wyników i wnioski. Badanie ukończyło 1190 pacjentów pozostających pod opieką 675 lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, co stanowiło 65% z 1842 pacjentów początkowo zakwalifikowanych do badania LIPIDOGRAM2004. Kobiety stanowiły 62,4% badanych. Średnia wieku badanych wyniosła 53,1 roku. W świetle wyników badania LIPIDOGRAM 5 LAT, mężczyźni rzadziej niż kobiety korzystają z porad lekarzy POZ, przez co wykrywalność i rzeczywiste rozpowszechnienie czynników ryzyka sercowo-naczyniowego może być u nich znacznie niedoszacowane. Analiza wyników badań dowodzi, iż mimo nagłaśniania problemu zaburzeń masy ciała i wdrażania stosownych programów profilaktycznych, w perspektywie czasu w populacji dorosłych Polaków następuje wzrost częstości występowania nadwagi i otyłości (otyłości brzusznej). Wzrost chorobowości w zakresie nadciśnienia tętniczego (NT), cukrzycy (DM) i choroby niedokrwiennej serca (ChNS) należy wiązać ze starzeniem się badanej kohorty w trakcie trwania obserwacji. Niemniej, na wzrost częstości rozpowszechnienia tych chorób znaczny wpływ może mieć zaobserwowany wzrost odsetka osób z nieprawidłową masą ciała. Brak skuteczności redukcji parametrów lipidogramu wśród blisko 50% aktywnych pacjentów POZ z ponadnormatywnymi stężeniami cholesterolu całkowitego oraz u ponad 30% osób z podwyższonymi stężeniami LDL-cholesterolu i trójglicerydów, obserwowany nawet w przypadku regularnych, powtarzalnych pomiarów lipidogramu krwi, zastosowanych działań edukacyjnych oraz wzrostu preskrypcji leków hipolipemicznych (statyn), nasuwa wniosek o konieczności intensyfikacji i lepszej kontroli leczenia dyslipidemii w Polsce. Oprócz konwencjonalnego związku zmian rozpowszechnienia zespołu metabolicznego (ZM) z rosnącym wiekiem badanych, przyczyn wzrostu rozpoznań ZM należy upatrywać również we wzroście częstości występowania otyłości brzusznej i związanym z tym większym ryzykiem wystąpienia i rozwoju NT i DM typu 2.
(Probl Med Rodz 2017;1(52):24–30)
Keywords: cardiovascular disease, risk factors for cardiovascular diseases, prospective study, primary health care, prevention
Słowa kluczowe: choroby sercowonaczyniowe, czynniki ryzyka chorób sercowonaczyniowych, badanie prospektywne, podstawowa opieka zdrowotna, prewencja